Uczymy i wychowujemy od 1916 roku

CHARAKTERYSTYKA PSYCHOLOGICZNA DZIECI 
„SPRAWIAJĄCYCH TRUDNOŚCI WYCHOWAWCZE”


 

Przez "dzieci sprawiających trudności wychowawcze" będziemy rozumieć dzieci mające duże trudności wżyciu osobistym jak i wżyciu społecznym. W tym drugim typie nieprzystosowania chodzić będzie szczególnie o trudność i w funkcjonowaniu dziecka w grupach społecznych, szczególnie w środowisku szkolnym czy rówieśniczym, a także w środowisku rodziny.

1. Przyczyny „nieprzystosowania” dzieci:

a    czynniki konstytucjonalne,

a    skutki chorób i urazów fizycznych,

a    czynniki środowiskowe

Czynniki konstytucjonalne to czynniki genetyczne. W drugiej grupie czynników należy zwrócić uwagę na czynniki bezpośrednio wpływające na ciążę, urazy okołoporodowe, choroby fizyczne wieku dziecięcego. W grupie czynników środowiskowych najwięcej uwagi należy poświęcić środowisku rodzinnemu, a w nim wzorców osobowych rodziców, postaw rodzicielskich , więzów uczuciowych między rodzicami, a dziećmi oraz między rodzeństwem. W środowisku szkolnym ważne są:

a    atmosfera panująca w szkole i w danej klasie,

a    relacje w gronie pedagogicznym oraz między uczniami, a nauczycielami w danej klasie,

a    wymagania stawiane uczniom itp.

Należy również zwrócić uwagę na możliwość występowania wieloczynnikowej etiologii nieprzystosowania dzieci np. nakładania się na siebie zaburzeń w zakresie zdrowia, niekorzystnego wpływu środowiska rodzinnego czy szkolnego. Wśród wszystkich czynników powodujących występowanie przejawów nieprzystosowania u dzieci i na pierwszym miejscu należy postawić dysfunkcyjność rodziny, nieodpowiednie środowisko rodzinne. Wywołane przez te różnorodne czynniki nieprzystosowanie dziecka może być głównie jego nieprzystosowaniem osobistym bądź też społecznym.

„Nieprzystosowanie” osobiste to głównie zaburzenia w sferze psychicznej, religijnej i moralnej; natomiast „nieprzystosowanie” społeczne to zaburzenia zachowania i kontaktów społecznych dziecka i pełnienia przez nie różnych ról społecznych.

2. „Nieprzystosowanie” w sferze psychicznej.

Przez sferę psychiczną będziemy rozumieć sferę intelektualną, emocjonalno-uczuciową oraz wolitywną.

Sfera intelektualna - rozwój sfery intelektualnej jest w dużym stopniu uzależniony od prawidłowego funkcjonowania rodziny. Rozwój ten zależy od poczucia bezpieczeństwa, prawidłowych reakcji relacji dziecka z rodzicami. Ponadto prawidłowo funkcjonująca rodzina daje dziecku niezbędne warunki do należytego odpoczynku i potrzebnych rozrywek, dzięki czemu dziecko wypoczęte może uczestniczyć w zajęciach szkolnych. Niska potrzeba osiągnięć u dzieci i gorszy rozwój intelektualny będą związane z brakiem udanej identyfikacji z rodzicem tej samej płci- czyli ojciec ma większy wpływ na kształtowanie postaw u syna, matka u córki. Nieodpowiednie środowisko rodzinne może nie tylko zaburzyć rozwój intelektualny, lecz stać siębezpośrednią przyczyną osiągania złych wyników w nauce. Dzieci zaniedbane pedagogicznie, przeżywające konflikty uczuciowe z powodu niezgodnego pożycia rodziców, awantur między nimi, alkoholizmu rodziców, rozwodów itp. To dzieci zachowujące się agresywnie, wagarujące, szukające akceptacji w destrukcyjnych grupach.

Sfera wolitywna - sfera ta rozwija się z jednej strony pod wpływem prawidłowych wzorców, jakie dziecko napotka w domu rodzinnym, częstych i życzliwych stosunków uczuciowych z rodzicami, jak też z drugiej strony pod wpływem wymagającego i konsekwentnego wychowania ze strony rodziców. Dziecko powinno być konsekwentnie uczone zachowania pewnych norm moralnych, nakazów i zakazów, wypełniania stawianych mu zadań i obowiązków oczywiście dostosowanych do jego możliwości wiekowych. W rozwoju sfery wolitywnej istotną jest odpowiednia postawa rodziców w okresie dojrzewania dziecka. Okres ten przejawia się w negatywizmie, oporze, buncie przeciw woli rodziców, zbytnim akceptowaniu swojej woli ipragnień. Niejednokrotnie łamanie woli dziecka siłą, np. karami fizycznymi może powodować powstanie ukrytego pragnienia zemsty czy też nienawiści w stosunku do rodziców.

Sfera emocjonalno-uczuciowa - rozwój tej strefy zależy od normalnych i pozytywnych relacji dziecka z rodzicami, a także nauczycielami, wychowawcami, katechetami. Nieprawidłowe relacje dziecka z tymi osobami powodują powstanie niestabilności emocjonalnej, braku poczucia bezpieczeństwa, lęku, nieufności do innych, a także niską samooceną. U dzieci bardziej zahamowanych może to prowadzić do zaburzeń osobowości; u bardziej dynamicznych do buntu. Brak pozytywnych relacji uczuciowych z otoczeniem społecznym może prowadzić dziecko w konsekwencji do patologicznych form zachowania i do czynów agresywnych lub przestępczych.

Zaburzenia w sferze moralnej - w rozwoju moralnym dziecka istotną rolę odkrywa internalizacja norm moralnych. W badaniach prowadzonych przez Martina Hoffmana okazało się, że identyfikacja z ojcem (przyswojenie) norm moralnych i poczucie winy przy naruszaniu tych norm. Najbardziej niekorzystnym dla dzieci był układ: słaby, autorytarny, uczuciowy ojciec oraz dominująca, wszystkim zainteresowana matka; nieautorytarna. Taka konstelacja postaw rodzicielskich upośledza u córek poczucie winy, wpływa na ich stabilność, brak hamulców, szukania autorytetów spoza rodziny. Chłopcy wychowani w takich rodzinach byli mało samodzielni i nieśmiali.

Zaburzenia w sferze kontaktów społecznych dziecka - dysfunkcyjność rodziny powoduje również poważne uszczerbki w sferze kontaktów społecznych dziecka, w prawidłowej jego socjalizacji. Zdolność dziecka do życia w grupach społecznych zakłada respektowanie celów grupy, liczenie się z innymi członkami grupy, dążenie do dobra wspólnego, rezygnację z własnych celów i pragnień ze względu na dobro wspólne. Tych wszystkich umiejętności uczy się dziecko przede wszystkim w grupie rodzinnej. Jeśli jednak grupa ta jest  zdemoralizowana, negatywna dziecko nie nabędzie ani wzoru prawidłowego funkcjonowania grupy społecznej, ani też swojego miejsca w niej. Również umiejętność pełnienia konstruktywnych ról społecznych zdobywa dziecko w rodzinie. Szczególnie ojcowie mają znaczący wpływ na prawidłowe zachowania dzieci. Jednak tylko taki ojciec wpływa na rozwój cech związanych z płcią u dzieci, który oprócz cech męskich w swym postępowaniu przejawia również postawę miłości i opiekuńczości wobec swojego dziecka. Liczne badania wskazują, że ojcowie odgrywają bardzo istotną rolę w wykształceniu odpowiedniej samooceny zarówno u synów jak i córek. Także postawy lękowe wiążą się z brakiem ojca w rodzinie. Dzieci takie cechuje większy poziom lęku, niepewności w kontaktach z innymi osobami. Również w przypadku agresji wpływ ojca jest duży; m.in. na zachowania przestępcze. Brak ojca stanowi często przyczynę wykolejenia się chłopców. Niewłaściwe postawy rodzicielskie np. postawa odrzucająca i nadmiernie opiekuńcza prowadzą do takich negatywnych cech widocznych w osobowości dzieci jak: egocentryzm i chęć zwracania na siebie uwagi - brak poczucia realności i tendencji wartości - postawa zależności i tendencja do pozostawania dzieckiem -zaburzenie nerwicowe.

Z niewłaściwym środowiskiem rodzinnym należy genetycznie powiązać formy zaburzeń neurotycznych u dzieci jak: lęk i niepokój nerwicowy, nerwice lękowe, fobie szkolne, histerię, stany depresji nerwowej. Skala możliwych zaburzeń osobowości i nieprzystosowania społecznego u dzieci z rodzin dysfunkcyjnych jest bardzo duża. Zostały tu ukazane w schematycznym skrócie tylko niektóre najważniejsze sfery  zaburzeń.

Zofia Stec


 

Zdjęcie Artykułu

 

Certyfikaty

cert1

 

kod certyfikatu

Odwiedziło nas:

Dzisiaj11
W tym miesiącu666
Wszystkich gości31966